RSS

Write a n વાહ મેઘાણીજી..!રંગ છે આ સૌંદર્યની વરણાગી કલમને

ઝવેરચંદ કાળીદાસ મેઘાણી…ગુજરાતી માટે સાહિત્ય ક્ષેત્રે એક ગૌરવવંતુ નામ..આ નામ જ કાફી છે.વિર રસથી લથબથ શૌર્ય કવિતાઓ,બહારવટીયાઓના લેખ,કાઠીયાવાડી ભાતીગળ લેખ..સાહિત્ય થકી કલમમાંથી મર્દાનગી ટપકાવતી શૈલી એટલે મેઘાણી સાહિત્ય.

ધન્ય છે એ કાઠિયાવાડી ધરાને જે ધરાએ પેટ ફાડીને ગાંધી,અંબાણી અને મેઘાણી જેવા રત્નોને જણ્યા છે.

મોટાભાગના સાહિત્યકારોએ મેઘાણીના લોક સાહિત્ય,ગામઠીશૈલી,પેટભરીને વખાણ કર્યા છે.આજે વિર રસ અને ધીંગાણાને બદલે મેઘાણી સાહેબની સૌંદર્યરસની લઝરતી કલમની મજા લેવાની છે.આખરે ઝવેરચંદ મેઘાણી પણ માણસ હતાં.એ થોડા બચી શકે આ સૌંદર્યની અલૌકીક સૃષ્ટીથી…!

મુનશી અને મેઘાણી બંનેમાં એક રસિક યુવાન દિલમાં વસતો હતો.જે વારેવારે કલમરૂપી પોતાના અસ્તિત્વની અણસાર દેતો હતો.આ બંને મહારથીઓ નવલકથામાં કોઇ સ્ત્રીપાત્રનું વર્ણન કરતાં જાણેઅજાણ્યે એમનો સૌંદર્યનો આશકતભાવ ઉપસી આવતો હતો.તો ચાલો….મેઘાણીની સૌંદર્ય સફરે….!

“થૉડીસી વીજળીને અષાઢી મેઘ

લઇને બેઠેલ હશે બ્રહ્માઃ

ભુલકણા દેવ તમે પંખીડુ વીસરી

ઘડી કેમ માનવ કન્યા..! 

આહ…માનવ કન્યા!એક નાનકડા શબ્દનું કેટલુ મોટુ વિરાટ અસ્તિત્વ !આખરે મેઘાણીજી પણ માનવ હતા.માનવસજ નબળાય તો દરેક મર્દોમાં હોય જ છે.

મેઘાણીસાહેબ તેમનાં ધર્મપત્ની દમયંતીબેનને પત્રનો જવાબ આપે છે.લેખકના પ્રેમનો હેતાળ અને શાનદાર નમૂનો.

“વ્હાલી દેવડી
હેતભર્યા કાગળૉ મળ્યા.આપણી ઓસરીમાં ઝરમરતો ચંદ્રમાં અને તે કરી રાખેલી પથારી એવી નાનકડી વાતમાં હું કવિ છતાં નવિન પ્રાણ નિહાળુ રહ્યો છું.પહેલીવાર આપણા લગ્નજીવનમાં કાવ્યની સરવાણી ફુટતી લાગે છે.તારામાં ઉંડા ઉંડા સ્નેહગાન સંઘરાયા છે…આજે તો આટલુ જ વ્હાલી!કાલે વળી લખીશ.તું નિરાંતે નિંદા કરજે.એવો કાળ ચાલ્યો આવે છે કે જ્યારે હું અને તું બે જ એકબીજાના આધાર બનીશું. 

“લિ.ઝવેરચંદનાં ઘણા ચુંબન” 

કલમનું બહારવટૂ ખેડનાર એ સાહિત્યકારની કલંમ પત્ની પાસે કેવા કાલાવાલા કરે છે!પ્રેમના પ્યાલા પીધા જાણી જાણી…અને ન કીધા જગના કદી.

મેઘાણીસાહેબ લખે છે,’ક્લાકોના કલાકો સુધી એને નિરખ્યા કરવી,એની મુખમુદ્રા અને દેહલત્તાની એક એક રેખા ઉકેલ્યા કરવી,એના હોઠ ઉપર પલકારા મારતાં હાસ્યને તેમ જ તેની આંખોમા ખેલતી ચપળતાને ચોરીને જોયા કરવી.એથી વધું આંનદની ક્રિયા જગતમાં બીજી કંઇ હોય શકે..!’

પ્રતિમાઓ-૧૯૩૮ની એક વાર્તામાંથી,’એ વખતે સંધ્યાના તેજમાંથી ઘડેલી પતિમા
જેવી સ્ત્રી ત્યાં દાખલ થઇ.વચલા રસ્તા પર ચાલતી,બંને બાજુએ હારબંધ ગોઠવાએલા ચહેરાઓને તપાસતી તપાસતી,પોતાના રૂપના દોરે આ બસ્સો જણાઓની આંખોને પોરવતી પોરવતી,તાલબધ્ધ પગલે લાદીના પથ્થરોમાં પ્રાણ જગાવતી સ્ત્રી આગળ વધતી ગઇ.’ 

જોબનવંતી સ્ત્રી….આવી સ્ત્રીઓ કાઠીયાવાડી પુરુષોની જાનલેવા નબળાય છે.જ્યારે નોરતામાં ઘેરવાળા ઘાઘરાઓ ઘુમતા હોય ત્યારે ત્યારે આ નબળાય જગજાહેર થઇ જાય છે.

કજીયાળી,બાઝકણી,માથાભારે બાઇઓને કાઠીયાવાડી ભાઇડાઓ ડારા દેતાં ગભરાતા નથી એની સાબિતી મેઘાણી સાહેબની કલમ આપે છે.

‘હસતા મોં વાળી,હેતભરી અને અમૃત ઝરતી આંખો વાળી ભલેને પારકી પ્રિયતમાં હોય,તો પણ એને કદી કાંટોય ન વાગે.’

‘અરેરે..કોઇ બહું બોલનારી,જીભ ઉપર કાબૂ ન રાખનારી નારી ભલેને પોતાની સ્ત્રી હોય,તો યે એને કાળૉતરો કરડજો.’

મેઘાણી સાહેબની કલમનો એક વધું રસઝરતો નમૂનો.’શહેરની એક વ્યાયમ સંસ્થાના ઉત્સવમાં પ્રમુખપદ શોભાવવા જવાની તૈયારી કરી બેઠેલી એ કંચનના બરડા ઢંકાયેલો આછો સાળુ દેવુની ભયભરી તીરછી આંખોએ શું શું બતાવી રહ્યો હતો?અધઢાંકી ફૂલ-વેણીઃપાતળી ગરદન ફરતી સાદી હાથીદાંતની પારાની માળા,કાનની બુટૅ લળક લળક ઝૂલતા એરિંગ,આછા રંગનું પોલકુ,ને પોલકા ઉપર અંબોડાની નીચેની,સીધી નિર્ઝરતી કોઇ રંગ ત્રિવેણી સમી,પેલી હાથીદાંતની માળાની પાછલી રેશમી દોરી,દોરીના છેડે પાછું ફુમકુ.ને ઓહ !તે પછી નજર નીચે ઉતરી…ને નિહાળી રહી સ્ત્રી-દેહનો ભર્યો ભર્યો પાછલો કટીપ્રદેશ….!!!!

વાહ મેઘાણીજી..!રંગ છે આ સૌંદર્યની વરણાગી કલમને…એક બાઇની કટીના વર્ણન માટે આટલી મહેનત..કદાચ પગની પેનીથી માથાના વાળ સુધીનું વર્ણન આખેઆખું હોય તો આવી બાયુને બથુ ભરવા બહારવટે ચડવુ પડે…!

ગુજરાતી સ્ત્રીઓ ગમે તેટલી આધુનિક બને તો પણ સાડીને લપેટયા વિના તેઓના દેહને કાપડસુખ મળતું નથી અને ચણીયાચોળી……એ પહેર્યા પછી આંખો ચોળી ચોળીને ઉજાગરા કરવાની આદત પાડવી પડે છે.આ ત્રણેય લેબાસનું રહસ્ય મેઘાણીસાહેબની કલમ થકી જાણીયે…

‘સાડી,ચોળી અને ચણીયો-એ સ્ત્રી પોષાક ચાડીયો છે.જોબનને ઢાંકવાના ઢોંગ કરતાં કરતાં એ તો જાણૅ સીસકારા કરી કહી આપે છે કે,”જુઓ શીકારી…,તમારું હરણૂ આ બેઠુ અમારી ઓથમાં લપાઈ ને…’

આઝાદી પહેલાની મેઘાણીસાહેબની આધુનિકતા સામે અત્યારના સાહિત્યકારોના વિચારો કેટલા મધ્યયુગીન સંસ્ક્રુતિના લાગે કે નહીં…?

‘કોઇ રાજકોટ,જેતપુર કે જામનગરની કન્યા.છ-સાત ચોપડી ભણેલી હોવી જોઇએ.રૂપાળી હોવી જોઇએ.ગોરી મઢમ જેવી હોવી જોઇએ.સાડીને પીન ભરાવતી હોવી જોઇએ.પોલકાની બાંય ખંભાથી હેઠી હોય તો નહી ચાલે.મહેમાનો આવે ત્યારે જોડે બેસીને આજે કયું સિનેમા-પિક્ચર સારું છે તે કહીં શકે એવી..’
(ઝવેરચંદ મેઘાણી…૧૯૪૦) 

૧૯૪૦માં કન્યાની પંસદગીમાં આટલો આગ્રહ…!ગુજરાતીઓની અને કાઠિયાવાડીઓની ગોરી ચામડી પ્રત્યેની આશક્તિની ભાવના આજે પણ એટલી જ બુંલદ છે.છોકરો ભલેને છત્રી કાગડો થઇ ગયો હોય તેવો હોય પણ છોકરી તો ગોરી મઢમ હોવી જોએએ..

આજે આપણી આસપાસ દિમાગને ધક્કો પહોચાડે તેવા કજોડા નજરે પડે છે જ્યારે જમાનો સ્ત્રીને પુરુષની સમોવડી ગણે છે. 

આજે પણ ગુજરાતી છોકરીઓ એટલી ડાહીડમરી છે કે..બેંગ્લોર,અમદાવાદ,વડોદરામાં એમબીએ કે સીએ કે ડૉકટરનું ભણી હોય તો પણ માતાપિતાની આજ્ઞા પ્રમાણે પંસદગીના છોકરા સાથે પરણી જાય છે. 

મેઘાણીસાહેબ સ્ત્રીઓની દિલઝંખના વર્ણવે છે,’સુનિલાની એ માંગણીમાં પુરુષના પૌરુષની ભુખ હતી,મર્દના પાણીની પ્યાસ હતી.પોતાનો પ્રેમ ચાહનાર પુરુષ પોતાનાથી સવાયો,તેજવંતો,દ્રષ્ટિ માત્રથી ડારતો,પાતાના પ્રતાપના તેજપૂંજમાં સ્ત્રીને લપેટી લેતા,અદિન,અકંગાલ “ધણી” હોવો જોઇએ..એ જ સર્વે સ્ત્રીઓની દિલ ઝંખના…’

એક અનોખુ સૌદર્ય વર્ણન મેઘાણી સાહેબ કલમ પ્રસ્તૃત કરે છે,’ કાબરચીત્રા કેશનુંયે એક અનોખું રૂપ હોય છે.ઘણા થોડાને જ એ રૂપની શરત રહે છે.એ જ પ્રમાણે એ મોં નો ઘાટ,ચામડીનો વર્ણ,આંખોનો આકાર અને ડૉળાનૉ પ્રકાશ-આ બધા અંગોની શોભા એવી હતી કે જોનારને ભુતકાળમાં લઇ જઇને એવા ભણકારા જગાવે કે આ સ્ત્રી એક વાર તો રૂપાળી હશે.એ ભણકારા જોનારાને મનને વિશે વર્તમાનરૂપના અવશેષ કરતાં ભુતકાળનું વધું આકર્ષણ ને કૌતુક ઝણઝણાવી રહે,એવી હતી એ બાઇ..’

કોર્નર-
—–આફ્રિકન કવિઓ કાળી સ્ત્રીઓની કેવી તારીફ કરે છે?હમેશાં ભીંજાતેલી..ઝામ્બેઝી પડેલા વરસાદ પછીની તોફાની..હ્વ્વાની બેટી જેવી..સર્પાકાર બદનમાંથી ફાટેલા દુધની વાસવાળી..મકાઇના આથવેલા શરાબ જેવી..કાળા નમકની તામસિક વાસથી તરબતર..!માદા.માંસલ.ભરપૂર.જંગલી કાળા સાથળૉ નચાવતી કાળી સ્ત્રી.જિંદગી ચુસી લેતી કાળી સ્ત્રી.આફ્રિકન કાળી સ્ત્રી..(ચન્દ્રકાંત બક્ષી)

નરેશ કે. ડૉડીયા
તા-૧૩-૨-૨૦૧

Advertisements
 

One response to “Write a n વાહ મેઘાણીજી..!રંગ છે આ સૌંદર્યની વરણાગી કલમને

  1. ડૉ. ભરત મકવાણા ‘મિત્ર’

    સપ્ટેમ્બર 4, 2010 at 7:22 એ એમ (am)

    વરણાગી મેઘાણીજીને રંગ છે!
    ખુબ ઊંડાણથીવાંચી લખાયુંછે!

     

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: